حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
91
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
هستند خواهند ماند ، و كسانى كه به حج بايد بروند ، از روز مزبور تجاوز نمىتوانند بكنند . امير حاج دولت روم شرح بيرون رفتن « امير حاج دولت روم » ، و « صرّه امينى » و « كيلار امينى » ، و بيان شغل و منصب ايشان در اين سفر خيريت اثر ، از اين قرار است : اولًا معنى امير حاج اين است كه هر سالى در وقت رفتن « مكّه » ، از جانب « دولت روم » ، يك نفر پاشاى عاقلِ داناى جهان ديده ، مأمور مىشود ، شأن آن « پاشاى امير حاج » ، مثل « والى خراسان و فارس » ، بايد چنان شخصى باشد و پيش از ورود حاج ، امير حاج از « اسلامبول » يا از ممالك ديگر كه امير مىشود ، وارد شهر « شام » مىگردد و جميع اختيار همه « حاج رومى » و « ايرانى » و « هندى » و « عرب » و « عجم » با اوست . و در هر ملك از عرض راه كه عبور مىكنند ، حكم مىتوانند نمايند . حتى عزل و نصب حكام ولايت كه در سر راه هستند . و مختار كل « صرّه امينى » ، به اين معنى است كه به اصطلاح ايران خزانه دار باشد ، و آدم امين را منصب « صرّه امينى » مىدهند ، يعنى مخصوص « خزانهدار مكه » است ، ولى تحت حكم امير حاج است ، قريب بيست هزار تومان تحويل « صرّه امينى » مىشود ، كه در عرض راه صرف شود ، و موقع مصارف آن وجه ، در مقامش عرض خواهد شد ، « صرّه امينى » از شهر « اسلامبول » مأمور مىشود ، و « كيلار امينى » بايد از شهر « شام » و از بزرگان اهل آن مملكت مأمور مىگردد ، چرا كه هم زبان عربى بداند ، و هم مكرّر راه « مكّه » را ديده باشد . و شغل « كيلار امينى » اين است كه در حقيقت ، سورساتچى عسكر است ، و هم بلدباشى راه است ، اين سه نفر رئيس حاج هستند ، بايد در روز پانزدهم شوال از « شام » بيرون روند ، به اين تفصيل : اولا ، روز بيستم شهر مزبور ، هشت عدد شمع كافورى ، كه وزن هر عدد پنجاه من تبريز است ، [ كه ] ميان جعبهاى ، مثل تابوت نعش است ، هر دو شمع بار يك نفر شتر پر قوّت است ، از « اسلامبول » مىآورند همراه امير حاج ، چهار عدد آن شمع نذر « مدينه